Το σύστημα της πυραμίδας

Πολλές φορές αναρωτήθηκα από το 2000 και μετά πια είναι τα όρια αυτής της “εξέλιξης” και της αέναης κατανάλωσης.

Βλέποντας τους περισσότερους ανθρώπους γύρω μου να καταναλώνουν αδιάκοπα από φαγητό – με αποτέλεσμα το 70% και πάνω των γνωστών μου, μαζί κι εγώ ως ένα βαθμό, να γίνονται χοντρότεροι – μέχρι αλλαγές αυτοκίνητων κάθε 3-4 χρόνια, αγορές εξοχικών, ακινήτων κάθε είδους και φυσικά αλλαγές άπειρων συσκευών. Αν και υπέρμαχος των νέων τεχνολογιών ομολογώ πως και εγώ ως ένα βαθμό έχω επηρεαστεί από αυτή την τάση. Ένα lifestyle που πλασάρεται μέσω marketing ως ο δήθεν ιδανικός τρόπος ζωής. Θεωρούμε ότι υπάρχει η “ιδανική κοινωνία” του 2000-2010 και σ’ αυτήν το πρότυπο του “ευτυχισμένου ανθρώπου” είναι να έχει απολαβές περίπου 50000€ ετησίως για να τα καταναλώνει. Τι θα συμβεί όμως όταν η αξία του παραγόμενου έργου του “ευτυχισμένου ανθρώπου” πέσει κάτω από 50000€;

Η εξέλιξή της τεχνολογίας ωφελεί πρωτίστως την παραγωγή όπως όλοι γνωρίζετε, αλλά ενδεχομένως αυτή η εξέλιξη να περνά απαρατήρητη, μέσα στην καθημερινότητα μας. Λογικό κι επόμενο είναι η τεχνολογία να αντικαθιστά καθημερινά ολοένα και περισσότερο ανθρώπινο έργο απομειώνοντας τελικά την συνολική αξία αυτού του έργου που αντικαθιστά, δηλαδή του οποιουδήποτε προϊόντος, είτε πνευματικού, είτε υλικού, είτε υπηρεσίας διευκολύνοντας εμάς τους ανθρώπους.

Πρακτικά σημαίνει ότι χρόνο με το χρόνο θα πρέπει οι “ευτυχισμένοι άνθρωποι” να έχουν λιγότερες απολαβές και να δουλεύουν λιγότερο αλλά και να απολύονται χρόνο με το χρόνο αυξάνοντας έτσι την ανεργία. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα η κατανάλωση να περιορίζεται και μάλιστα με αυξανόμενους ρυθμούς αφού δε θα έχουν ίδια χρήματα με πέρσι για ξοδέψουν. Τα προϊόντα ή υπηρεσίες κάθε είδους θα μένουν απούλητες. Αν όμως η κατανάλωση περιορίζεται συνεχώς τότε λογικά η εξέλιξη της τεχνολογικής προόδου θα φρενάρει, από έλλειψη χρημάτων στην κοινωνία. Αυτό λέγεται κρίση και η “ιδανική κοινωνία” δημιουργεί τους θεσμούς επιβίωσής της μια φορά και τους τροποποιεί1 κάθε φορά που εισέρχεται σε αδιέξοδο.

Ο καταμερισμός της εργασίας εδώ και χιλιάδες χρόνια, έχει συγκροτήσει την κοινωνία σε σχήμα πυραμίδας. Οι άνθρωποι που βρίσκονται στην κορυφή της ορίζουν και επανακαθορίζουν τους θεσμούς της. Κανένας άνθρωπος δεν επιθυμεί να αποτελεί τη βάση της και κανένας από την κορυφή δεν θέλει να πάει πιο κάτω. Τι γίνεται όμως εκεί στη μέση της πυραμίδας; Τίποτα το ιδιαίτερο απλώς αυτοί που είναι στη μέση ζουν με την ελπίδα ότι θα ανέλθουν στην κορυφή και σ’ αυτούς απευθύνεται το εκάστοτε ιστορικά πρότυπο του “ευτυχισμένου ανθρώπου”, έχοντας μια γενικά καλή ποιότητα ζωής. Το πρόβλημα υπάρχει πάντα στους ανθρώπους της βάσης της πυραμίδας, οι οποίοι αντιδρούν με τον τρόπο καταμερισμού του πλούτου και εξεγείρονται σε συχνά χρονικά διαστήματα της ιστορίας και σε διάφορα μέρη, επιδιώκοντας όχι την κατάργηση της πυραμίδας, αλλά απλώς να ανέλθουν εντός της.

Η σημερινή κοινωνία με την εμπειρία των αιώνων εξέλιξης της, επιτρέπει σε ένα μικρό κομμάτι της να ανέρχεται κλίμακα δηλαδή μέχρι τη μέση όχι πιο πάνω, ώστε να αποτελεί το παράδειγμα και για τους υπόλοιπους της βάσης δήθεν, ότι ακολουθώντας τους δεδομένους θεσμούς που έχουν δημιουργηθεί μπορούμε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής μας. Στην πραγματικότητα όμως δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα, η βάση θα είναι βάση απλά βελτιώνεται με την επιστήμη και την τεχνολογία η ποιότητα ζωής της βάσης. Η βάση ποτέ δεν μένει στάσιμη αναθεωρείται διαρκώς. Μέχρι τώρα τον 20ο αι. τη βάση την αποτελούσαν οι πάσης φύσεως εργάτες κυρίως. Από τον 21ο αι. και μετά τη βάση θα την αποτελούν κυρίως οι άνεργοι. Θα μπορούσε να θεωρήσει κάποιος ότι οι άνεργοι-άποροι, είναι άνθρωποι που ουσιαστικά αποβάλλονται από το κοινωνικό σύστημα της πυραμίδας διότι δεν μετέχουν με παραγωγικό τρόπο σε αυτό. Σε βάθος χρόνου κάτι τέτοιο θα οδηγήσει στη διάλυση της πυραμιδοειδούς δομημένης ανθρώπινης κοινωνίας από την 5η – 6η χιλιετία πχ! Αφού τα μέλη της συνεχώς θα λιγοστεύουν. Προς το παρόν η κοινωνία τους εντάσσει στην βάση της και τοποθετεί αυτούς που εργάζονται πιο πάνω.

Οι σημερινοί θεσμοί της κοινωνίας καθορίζουν ότι το κεφάλαιο παράγει κέρδος από μόνο του, χωρίς ανθρώπινη εργασία, όμως ο κάτοχός του αν και άνεργος έχει πλούτο και γι’ αυτό δεν θεωρείται άπορος, ανήκει τουλάχιστον στην μέση της πυραμίδας και προς τα πάνω.

Η λειτουργία του συστήματος λοιπόν συμπληρώνεται από το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Σκοπός του είναι να καλύπτει τα χρηματικά κενά όπου αυτά παρουσιάζονται. Οι άνθρωποι που βρίσκονται στην κορυφή αυτής της πυραμίδας χρησιμοποιούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα για να έχουν όση ρευστότητα χρειάζονται για να είναι “ευτυχισμένοι άνθρωποι” και κάτι παραπάνω. Οι υπόλοιποι άνθρωποι που είναι στη μέση της πυραμίδας και λίγο κάτω – αλλά όχι στον πάτο – επίσης το χρησιμοποιούν ώστε να συνεχίσουν να καταναλώνουν τόσο όσο απαιτεί το δυτικό lifestyle2 το οποίο καθορίζεται – από τις ανάγκες(!) των ανθρώπων της κορυφής – με το marketing.

Η οικονομία όπως και η φυσική διέπεται από κάποιους βασικούς νόμους που τηρούνται πάντα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να θυσιαστούν άνθρωποι, του πάτου της πυραμίδας εννοείτε. Όσο πιο χαμηλά βρισκόμαστε στην πυραμίδα τόσο λιγότερο πλούτο κατέχουμε, όπως ανέφερα και παραπάνω, όμως δεν πρέπει να  συνειδητοποιήσουμε τη σημαντικότητα της έλλειψης του, αλλά ούτε να νομίζουμε ότι είμαστε και πολύ πάνω, πρέπει να προσαρμοστούμε στην θέση αυτή που μας προσέφερε η κοινωνία. Εδώ καλούνται να καλύψουν αυτό το έργο οι θρησκείες και οι διαφορές ιδεολογίες3, να γεμίσουν δηλαδή με νόημα τη ζωή των ανθρώπων των κατώτερων στρωμάτων, αποπλανώντας τους και στερώντας τους από τη δυνατότητα της εκπαίδευσης-εξέλιξής τους ώστε να ανέλθουν στην κλίμακα της πυραμίδας.

Η γνώση, η εξειδίκευση είναι η δύναμη που βοηθά τους ανθρώπους να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, γι’ αυτό και η κορυφή της πυραμίδας συμφέρει να την χρησιμοποιεί προς όφελος της. Για το λόγο αυτό η πολύτιμη αυτή δυνατότητα παρέχεται μέχρι τις μεσαίες κλίμακες της και όχι στη βάση.Η εκπαίδευση του νου, της κριτικής και αντικειμενικής σκέψης και όχι η εκπαίδευση που διδάσκεται συνήθως από ανθρώπους-καθηγητές-δασκάλους που δεν διαθέτουν κριτική και εξελικτική σκέψη. Γιατί αύτη η εκπαίδευση, η πραγματική, διδάσκεται σε πανεπιστήμια και σχολεία για λίγους, για αυτούς που προορίζονται για τα υψηλά στρώματα της πυραμίδας ή έστω τα μεσαία.

Το σύστημα της πυραμίδας όμως θα καταρρεύσει και αυτό μαρτυράτε από την δραματική αύξηση των άνεργων-άπορων. Η τεχνολογία θα αντικαταστήσει αναγκαία την ανθρώπινη εργασία στο μέλλον σε πολύ μεγάλο ποσοστό. Το κεφάλαιο θα χάσει την αξία του αν δεν είναι χρήσιμο. Μέρος του ανθρώπινου πλούτου, που δημιουργήθηκε με τεχνητούς τρόπους και χωρίς την ανθρώπινη εργασία χαθεί. Οι μηχανές για να δουλέψουν δεν χρειάζονται το χρηματοπιστωτικό σύστημα εντός της κοινωνίας το μόνο που επί της ουσίας χρειάζονται είναι υλικοί πόροι (π.χ. ηλεκτρική ενέργεια, μεταλλεύματα, προϊόντα του πετρελαίου, κλπ) ο πλούτος που παράγει το κεφάλαιο του χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν θα είναι αναγκαίος. Στα πρώτα βήματα εξέλιξης της επιστήμης και της τεχνολογίας χρειάζονταν, όπως χρειάζονταν και η απαραίτητη ανθρώπινη εργασία. Η ανθρώπινη εργασία αλληλεπιδρά με το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Έχουν γραφτεί εκατομμύρια μελέτες και αναλύσεις γι’ αυτή σχέση. Οι πιο γνωστοί οικονομολόγοι και επιστήμονες ήταν οι Adam Smith, Marx, Engels, Ricardo, Keyns, Milton Friedman και πολλοί ακόμα.

Η τεχνολογία θα ωριμάσει, αλλά θα εξελίσσεται αδιάκοπα γιατί βελτιώνει την ποιότητα ζωής της ανθρώπινης κοινωνίας, μπορεί οι ρυθμοί εξέλιξής της να μειωθούν, όταν ωριμάσει, αλλά δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουν. Στόχος της είναι να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη εργασία και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων σε απόλυτη αρμονία με τη φύση. Στην υλοποίηση των στόχων της αντιδρούν οι συντηρητικές δυνάμεις του δομημένου με βάση τον πλούτο συστήματος. Οι “άνθρωποι της κορυφής και της μέσης της πυραμίδας” είναι αυτοί, γιατί η τεχνολογία θα αντικαταστήσει τον πλούτο του χρηματοπιστωτικού συστήματος, που δεν είναι αναγκαίος. Τον πλούτο της ανθρώπινης εργασίας την οποία αντικαθιστούν οι μηχανές. Οι “άνθρωποι της κορυφής και της μέσης της πυραμίδας” θα προσπαθήσουν να οικειοποιηθούν τα τεχνολογικά επιτεύγματα, λειτουργόντας όμως με τον δεδομένο τρόπο παραγωγής κέρδους, αναγκάζονται να εξελίσσουν την τεχνολογία, για να κερδίζουν δηλαδή! Οσο η τεχνολογία αναπτύσσεται, αναγκαία τα επιτεύγματα της γινονται προσιτά, ίσως όχι αμεσα, αλλά γίνονται, και στη βάση! Αρα η ίδια η κορυφή της “αυτοκαταστρέφεται” από τα έργα της και μόνο και όχι απο την αντίδραση της βάσης όπως νομίζουν πολλοί!

Απόδειξη είναι οι διαδοχικές χρηματοπιστωτικές κρίσεις που συμβαίνουν. Ο πλούτος που έχει δημιουργήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα απειλείται και οι άνθρωποι ή και εταιρείες καλύτερα, τον υπερασπίζονται. Ομως είναι καταδικασμένος να χαθεί σε βάθος χρόνου, αποτελεί τον φυσικό τρόπο εξέλιξης της κοινωνίας. Η τεχνολογία θα ενσωματώσει κατά κάποιο τρόπο τον επί αιώνες δημιουργημένο πλούτο. Στη μάχη αυτή με το χρόνο κερδίζει πάντα το πιο αναγκαίο εργαλείο βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ανθρώπων και αυτό δεν είναι φυσικά το χρηματοπιστωτικό σύστημα…


1. Οι θεσμοί αλλάζουν όταν παραβιάζοντας τους κάποιοι άνθρωποι φτάνουν στην κορυφή της πυραμίδας ή πολύ κοντά σ’ αυτήν οπότε και τους επανακαθορίζουν σύμφωνα με τα οφέλη τους. Αυτό συμβαίνει μετά από μια επιτυχή επανάσταση ή πόλεμο από τους νικητές και στις εδραιωμένες αστικές δημοκρατίες με την αλλαγή ή θέσπιση νέων νόμων. Αυτοί οι άνθρωποι που τους παραβιάζουν χωρίς να τους επανακαθορίζουν, έστω και λίγο, απλά με σκοπό να ανέλθουν και μόνο στην πυραμίδα, διώκονται από το σύστημα και τιμωρούνται από το εκάστοτε δίκαιο. Αυτός που χάνει ή ακόμα και θυσιάζεται παραβιάζοντάς τους με σκοπό να τους αλλάξει, θεωρείται αποτυχημένος επαναστάτης ή χαμένος του πολέμου-συμπλοκής.

2. Το δυτικό lifestyle είναι ένας πρότυπος τρόπος ζωής του ανθρώπου που έχει επικρατήσει παγκοσμίως, λόγω της καλής ποιότητας ζωής που προσφέρει σε ένα τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού που βρίσκεται διάσπαρτα εγκατεστημένο σε όλες τις γωνίες του πλανήτη. Είναι δημιούργημα του τρέχοντος πολιτισμού και ειδικότερα των ανθρώπων που κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πλούτου.

3. Ιδεολογίες συντηρητικής φύσης του δεξιού κυρίως αλλά και του αριστερού πολιτικού φάσματος. Τα ακροδεξιά ιδεολογήματα προσφέρουν λύσεις πρακτικά ανύπαρκες, άκρα συντηρητικές και παρμένες από τις θρησκευτικές παραδόσεις, ηθικολογίες και αντιεπιστιμονικά μυθεύματα, που ικανοποιούν του ανθρώπους χαμηλής παιδείας με τις δήθεν απλές λύσεις που προσφέρουν, γιατί δε χρειάζεται να καταβάλλουν προσπάθεια να σκεφτούν, οι οποίες θα μεταφέρουν του πλούτο των υπόλοιπων στρωμάτων της πυραμίδας σε αυτούς όταν εφαρμοστούν. Τα ιδεολογήματα του αριστερού άκρου επίσης δεν προσφέρουν λύσεις και έχουν να κάνουν με μαρξιστικές δήθεν θεωρήσεις εξουσίας του “προλεταριάτου”. Οι ιδεολογίες αυτές σήμερα φαίνεται να αγνοούν την χρόνο. Προσπαθούν να εξηγήσουν τη “διασπασή του ατόμου” με τη χρήση της “Νευτώνιας μηχανικής”. Αντί να κρατήσουν την ουσία των μαρξιστικών θεωρήσεων, ως βάση για την παραπέρα εξέλιξη της κοινωνίας, τις χρησιμοποιούν ως προορισμό της κοινωνίας. Μια τέτοια θεώριση τους δεν έχει κανένα ίχνος προοδευτικής σκέψης και νεωτερικότητας. Μια μερίδα της βάσης αρέσκεται να δήλωνει ότι με τις εργατικές και αστικές επαναστάσεις η κοινωνία… θα μείνει όπως είναι… η μάλλον όπως ήταν παλιά! μεταβιβάζοντας τους εννοείτε τον πλούτο των υπόλοιπων στρωμάτων.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.